SIMPOSIO: ODS EN ACCIÓN

5º aniversario de la Agenda 2030: ¿está siendo efectiva? Queremos compartir contigo este evento gratuíto, en el que nos reuniremos con diferentes personas expertas para conocer las acciones que llevan a cabo para favorecer las metas de los ODS, desde el prisma de los diferentes agentes de la sociedad. Nos pondremos al día sobre las herramientas más eficaces para fomentar el desarrollo sostenible a nivel local.

¿Nos vemos dentro?

ODS 1: FIN DA POBREZA

Ante unha situación de pobreza económica, a nosa sostibilidade persoal verase directamente condicionada. Porén, a pobreza non é únicamente a falta de ingresos. Inclúe tamén a fame e a malnutrición, o acceso limitado á educación e a servizos básicos, a discriminación e a exclusión social.

O Informe do PNUD do ano 2000 recoñece a pobreza como causa e consecuencia da vulneración dos dereitos humanos. Sen dereitos humanos non é posible falar de desenvolvemento humano sostible, e polo tanto, é importante destacar a súa presenza na Axenda 2030 e en cada un dos seus obxectivos.  Se queres coñecer máis datos e cifras sobre o contexto de este ODS, podes facelo nesta ligazón.

Para abordar o ODS 1 “FIN DA POBREZA”, suscítase que cada país adopte medidas para asegurar que as persoas en situación de pobreza e maior vulnerabilidade poidan participar, contribuír e beneficiarse do seu propio desenvolvemento, partindo da realidade nacional. Estas medidas están recollidas na resolución oficial da Axenda 2030: “Transformar o noso mundo: a Axenda 2030 para o Desenvolvemento Sostible”.

Porén, a continuación mostramos un resumo de 7 metas propostas para este ODS.

ODS 2: FAME CERO

A alimentación é un dereito humano recoñecido na  Declaración Universal dos Dereitos Humanos. Supón o dereito a ter “acceso, individual ou colectivamente, de xeito regular e permanente, a unha alimentación cuantitativa e cualitativamente adecuada e suficiente, así como os medios necesarios para producila, de forma que corresponda coas tradicións culturais de cada poboación e que garanta unha vida física e psíquica satisfactoria e digna”.

Porén, o solo, os ríos, os océanos, os bosques e a biodiversidade planetaria están sendo degradados. O cambio climático está poñendo maior presión sobre os recursos, aumentando os riscos asociados a desastres. Moitos agricultores xa non poden traballar nas súas terras por mor de adversidades climáticas.  Os datos e cifras da ONU sobre esta situación son alarmantes. 

Ante este contexto, necesitamos unha profunda reforma do sistema agrario e alimentario mundial para asegurar a nutrición de calidade para o total da poboación planetaria actual e en especial, aos dous mil millóns de persoas adicionais que se prevé que vivirán no ano 2050. Para poñer fin ao fame no mundo en 2030 será necesario investir nas zonas rurais e nas zonas urbanas, así como en protección social, para asegurar que as persoas en situación de pobreza teñan acceso ao alimento e poidan mellorar os seus medios de vida.

Dende SomosTerra apostamos por construir este camiño a través da Agroecoloxía.

A agroecoloxía, segundo a Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura (FAO), defínese como o conxunto de prácticas que estudan como os diferentes compoñentes dos agrosistemas interactúan entre si e integra prácticas e sistemas agrícolas sostibles que optimicen e estabilicen a produción.

Ademais, consiste nun movemento social que persegue os papeis multifuncionais para a agricultura, tendo en conta a xustiza social, a identidade cultural e a viabilidade económica en zonas rurais. A agroecoloxía, polo tanto, xoga un papel clave no camiño de alcanzar as metas propostas do “ODS 2 Fame cero”. Para coñecer mellor este concepto, recomendamos Revista Agroecoloxía.

ODS 3: SAÚDE E BENESTAR

No contexto actual de crisis sanitaria mundial, o ODS 3 xoga un papel protagonista. Antes da pandemia, conseguíronse grandes avances na mellora da saúde de millóns de persoas. En concreto, estes grandes avances alcanzáronse ao aumentar a esperanza de vida e reducir algunhas das causas de morte comúns asociadas coa mortalidade infantil e materna. Con todo, necesítanse máis esforzos para erradicar por completo unha gran variedade de enfermidades e abordar un gran número de problemas de saúde, tanto constantes como emerxentes. 

A Organización Mundial da Saúde (OMS) estivo liderando o esforzo mundial para facer fronte á COVID-19. O Plan estratéxico de preparación e resposta, elaborado pola OMS e asociados, destaca as medidas de saúde pública que deberían adoptar os países para prepararse e responder á COVID-19. A actualización da estratexia de abril de 2020 proporciona unha guía adicional para a resposta de saúde pública á Covid-19 a nivel nacional e  subnacional, e subliña o apoio coordinado que se necesita da comunidade internacional para estar á altura do desafío que supón a COVID-19.

No parágrafo 1 do Artigo 25 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos, afírmase que “toda persoa ten dereito a un nivel de vida adecuado que lle asegure, así como a súa familia, a saúde, e en especial a alimentación, o vestido, a vivenda, a asistencia médica e os servizos sociais necesarios”.

A Axenda 2030 considera a saúde como esencial para conseguir un desenvolvemento humano sostible e manifesta que a saúde é un obxectivo imprescindible para alcanzar os demais ODS, así como para poder desfrutar en plenitude dos dereitos humanos. 

Ante os alarmantes datos e cifras da ONU, mais a actual crise sociosanitaria, aínda queda moito camiño por diante para lograr as metas do ODS 3. A continuación compartimos o resumo das 13 metas propostas:

ODS 4: EDUCACIÓN DE CALIDADE

A educación é o principal medio para que os adultos e menores en situación de vulnerabilidade, saian da pobreza e participen plenamente nas súas comunidades. O dereito á educación permite ao ser humano adquirir coñecementos, destrezas e habilidades para desenvolverse tanto a nivel individual como dentro da sociedade.

Na actualidade, segundo os datos e as cifras da ONU, máis de 265 millóns de nenos e nenas non están escolarizados. O 50% dos nenos no escolarizados viven en lugares de conflitos. Máis de 617 millóns de xoves non teñen un nivel mínimo de alfabetización. Na última década, producíronse importantes avances con relación á mellora do acceso á educación a todos os niveis e tamén aumentou a taxa de escolarización, sobre todo, no caso das mulleres e as nenas. Tamén se mellorou en gran medida o nivel mínimo de alfabetización. 

Porén, coa situación de pandemia e os consecuentes confinamentos, segunda a estimación do PNUD, o 60% de nenas e nenos en idade de escolarización non teñen acceso a internet, e polo tanto, non teñen acceso á educación que estaban a recibir. Esta brecha dixital leva a porcentaxe de desescolarización global a niveles descoñecidos desde a década de 1980.

A continuación presentamos as metas resumidas do ODS 4:

ODS 5: IGUALDADE DE XÉNERO

As mulleres e as nenas representan a metade da poboación mundial e, polo tanto, a metade do noso potencial como humanidade. Con todo, a desigualdade de xénero persiste hoxe en todo o mundo e provoca o estancamento do progreso social.

Os datos e cifras que describen o contexto do ODS 5 son inconcibibles. Segundo a información aportada pola ONU, 200 millóns de mulleres e nenas en 30 países foron sometidas á mutilación feminina. Unha de cada cinco mulleres e nenas sufriron violencia física e/ou sexual por parte dunha parella íntima nos últimos 12 meses. Non queremos insistir nos datos.

Centrarémonos nas metas, tan urxentes como necesarias. Independentemente do lugar onde vivamos, a igualdade de xénero é un dereito humano fundamental. Promover a igualdade de xénero é esencial en todos os ámbitos dunha sociedade sa: desde a redución da pobreza ata a promoción da saúde, da educación e da protección e benestar das nenas e dos nenos. 

A incorporación da perspectiva de xénero nos procesos de desenvolvemento céntrase en analizar e transformar todas aquelas relacións desiguais e de poder, que obstaculizan o goce equitativo dos beneficios do desenvolvemento e a plena participación das mulleres en todos os ámbitos da vida. Un exemplo de este necesario avance vese reflectido no reciente informe “Género y cambio climático. Un diagnóstico de situación no que se trata a inclusión da perspectiva de género de forma transversal no conxunto da política climática. Invitámosvos a botarlle unha ollada, directamente relacionada co ODS 13, Acción polo clima.

Presentamos a continuación o resumo das metas do ODS 5:

En SomosTerra compartimos a visión ecofeminista de que a subordinación das mujeres e a explotación da naturaleza son dúas caras dunha mesma moeda: a supeditación da vida á prioridade da obtención de beneficios dende a mirada patriarcal.

Por elo, centramos a nosa actividade empresarial na acción social enfocada cara á transformación socioecolóxica, o cal radica en impulsar unha profunda transformación nos modos nos que as persoas nos relacionamos entre nós e coa natureza, eliminando as fórmulas de opresión, imposición e violencia, e defendendo a VIDA, entendida desde o seu máximo alcance, a vida de todas as especies.

Se queres coñecer un pouco máis sobre o ecofeminismo:

ODS 6: AUGA LIMPA E SANEAMENTO

O acceso a auga, saneamento e hixiene é un dereito humano. Aínda así, miles de millóns de persoas seguen enfrontándose a diario con enormes dificultades para acceder aos servizos máis elementais. 

Segundo os datos e cifras da ONU, aproximadamente 1.800 millóns de persoas en todo o mundo utilizan unha fonte de auga potable que está contaminada por restos fecais. Uns 2.400 millóns de persoas carecen de acceso a servizos básicos de saneamento. A escaseza de auga afecta a máis do 40% da poboación mundial e esta porcentaxe podería aumentar. Máis do 80% das augas residuais resultantes da actividade humana vértese nos ríos ou no mar sen ningún tratamento, o que provoca a súa contaminación.

A prestación de servizos adecuados de auga e saneamento é esencial para lograr os Obxectivos de Desenvolvemento Sostible, especialmente os relativos á saúde. A continuación presentamos as metas resumidas para o ODS 6. Podes consultar a versión orixinal na Resolución da Axenda 2030.

ODS 7: ENERXÍA ACCESIBLE E NON CONTAMINANTE

Este ODS pretende garantir que todas as persoas teñan acceso a un servizo de enerxía economicamente accesible, que non prexudique ao benestar das persoas nin ao medio ambiente e que permita manter un abastecemento estable de enerxía renovable.

Actualmente, o avance en todos os ámbitos da enerxía sostible non está á altura do que se necesita para lograr o seu acceso universal e alcanzar as metas deste Obxectivo.

Débese aumentar o uso de enerxía renovable en sectores altamente demandantes como o da calefacción e o transporte. Así mesmo, son necesarios os investimentos públicos e privados en enerxía, así como maiores niveis de financiamento e políticas con compromisos máis audaces.

Segundo os datos e cifras da ONU, a enerxía é o factor que contribúe principalmente ao cambio climático, e representa ao redor do 60% de todas as emisións mundiais de gases de efecto invernadoiro. Ante esta situación,  é urxente a transición dende os recursos enerxéticos non renovables e contaminantes, á enerxía limpa e sostible. Esta transición é coñecida como Transición enerxética: unha transición capaz de satisfacer as necesidades enerxéticas do conxunto da humanidade e que constitúe un compoñente clave para evitar os desastres ecolóxicos e sociais e facer posible un futuro sostible.  

En Galicia, podes estar ao tanto do sector da enerxía eólica a través da páxina do Observatorio Eólico de Galicia . O OEGA é unha ferramenta de investigación, información, asesoramento e consulta para todas as persoas, empresas e colectivos interesados na enerxía eólica de Galicia.

ODS 8: TRABALLO DECENTE E CRECEMENTO ECONÓMICO

Actualmente, segundo os datos e cifras da ONU no contexto do ODS 8, aínda queda moito por facer. Na Resolución da Axenda 2030 os Estados comprométense a construír economías dinámicas, sostibles, innovadoras e centradas nas persoas, promovendo o emprego da mocidade e o traballo decente para toda a poboación.

Para conseguir o desenvolvemento económico sostible, as sociedades deberán crear as condicións necesarias para que as persoas accedan a empregos de calidade, estimulando a economía sen danar o medio ambiente. Tamén terá que haber oportunidades laborais para toda a poboación en idade de traballar, con condicións de traballo decentes. Seguindo estas premisas, establecéronse as correspondentes metas para o ODS 8, que poderás ler en versión extensa na Resolución da Axenda 2030. A continuación enuméranse resumidamente:

ODS 9: INDUSTRIA, INNOVACIÓN E INFRAESTRUTURA

A estabilidade económica, o desenvolvemento social e a acción contra o cambio climático dependen en gran medida do investimento en infraestruturas, do progreso tecnolóxico e do desenvolvemento industrial sostible.

 Ante esta necesidade, a economía circular preséntase como unha oportunidade de cambio, onde os residuos non existen e elimínanse do deseño deliberadamente. Os materias de orixe biolóxico non son tóxicos e poden devolverse facilmente ao chan mediante a compostaxe ou a dixestión anaerobia. Os materiais técnicos (polímeros, aleacións e outros materiais artificiais) deséñanse para ser recuperados, renovados e mellorados, minimizando a achega de enerxía necesaria e maximizando a retención de valor (tanto en termos económicos como de recursos).

Precisamente, a economía circular está tomando cada vez máis protagonismo á hora de contribuír ao logro das metas do ODS 9, que a continuación presentamos resumidamente: 

ODS 10: REDUCIÓN DAS DESIGUALDADES

As desigualdades baseadas nos ingresos, o xénero, a idade, a orientación sexual, a discapacidade, a raza, a clase e a relixión seguen persistindo en todo o mundo. Segundo as cifras da ONU sobre o ODS 10, ata un 30% da desigualdade de ingresos débese á disparidade dentro do fogar, incluída aquela entre mulleres e homes. Tamén é moito máis probable que as mulleres vivan por debaixo do 50% da renda mediana.

A desigualdade está considerada como un risco fundamental para poder alcanzar o desenvolvemento sostible e o pleno exercicio dos dereitos humanos. O ODS 10 é un elemento central da Axenda 2030. Está dirixido a diminuír as desigualdades
que existen entre as persoas que viven dentro dun mesmo país, así como
fomentar a solidariedade entre países para trasladar os recursos necesarios aos países cun menor desenvolvemento, onde tamén sexa posible alcanzar as metas propostas polos ODS. 

Para frear a desigualdade son necesarias políticas inclusivas, que reduzan as brechas salariais, acaben coa evasión fiscal e aseguren unha renda básica á poboación máis vulnerable. A continuación presentamos en versión resumida as metas propostas para este ODS na Resolución da Axenda 2030: