Reportaxe sobre a Axenda 2030 en Galicia

Esta imaxe ten o atributo alt baleiro; o seu nome de arquivo é Axenda-2030-en-Galicia-1-1-1024x1024.png

O 25 de setembro de 2015, a Asemblea Xeral das Nacións Unidas aprobou a Axenda 2030 para o Desenvolvemento Sostible. Hoxe en día, un terzo do tempo de aplicación deste chamamento global xa pasou. Cal é a situación actual no territorio galego?

Para descubrilo, estamos realizando unha reportaxe para escoitar as persoas que traballan coa Axenda no seu día a día en Galicia.

Cales foron os logros acadados nestos 5 anos de Axenda 2030?

O obxectivo desta reportaxe é visibilizar as boas prácticas en materia de aplicación da Axenda 2030 por parte dos diferentes axentes da sociedade. Nesta primeira parte da reportaxe, falaremos coas deputacións pertencentes ás catro provincias galegas e, tamén, con aqueles concellos que están sendo pioneiros na aplicación dos ODS no territorio galego.

Mentras realizamos esta reportaxe, compartimos con vós a serie divulgativa “Axenda 2030 e ODS”, realizada pola cooperativa en colaboración coa Universidade de Vigo.

Axenda 2030

O 25 de setembro de 2015, a Asemblea Xeral das Nacións Unidas aprobou a Axenda 2030 para o Desenvolvemento Sostible. A Axenda propón 17 Obxectivos de Desenvolvemento Sostible (ODS) con 169 metas integrados e indivisibles que cobren os tres eixes da sostibilidade: o eixe económico, o social e o ambiental.

É  recoñecida como un plan de acción a favor das persoas, do planeta e da prosperidade, que tamén pretende reforzar a paz universal e o acceso á xustiza.

Implica un chamamento á acción global durante os vindeiros 15 anos (dende o 2015 ao 2030).  Ao adoptala, os Estados comprometéronse a mobilizar os medios necesarios para a súa aplicación. Polo tanto, esta folla de ruta global acolle un compromiso común, voluntario e universal no que cada país enfronta retos específicos na busca dun Desenvolvemento Sostible. Cada un deles establecerá os seus propios obxectivos nacionais, vinculados aos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible (ODS).

Cal é a finalidade dos ODS?

Os 17 Obxectivos de Desenvolvemento Sostible  entraron en vigor oficialmente o 1 de xaneiro de 2016. Con estes obxectivos universalmente declarados, os países intensificarán os seus esforzos para acabar coa pobreza en todas as súas formas, reducir a desigualdade e loitar contra o cambio climático, garantindo, ao mesmo tempo, que ninguén se deixe atrás.

Os 17 ODS inclúen, entre outras cousas, a erradicación da fame e a seguridade alimentaria; garantir unha vida sa e unha educación de calidade; lograr a igualdade de xénero; garantir o acceso á auga e á enerxía; promover un crecemento económico sostible; adoptar medidas urxentes contra o cambio climático; promover a paz e facilitar o acceso á xustiza.

Os ODS como oportunidade de cambio

Os ODS elaboráronse durante máis de dous anos de consultas públicas, a interacción coa sociedade civil e as negociacións entre países . Aínda que os ODS non son xuridicamente vinculantes, espérase que os gobernos os adopten como propios e establezan marcos nacionais para alcanzar as metas propostas.  Os países teñen a responsabilidade primordial de supervisar e revisar os avances realizados no cumprimento dos ODS, para o que será necesario recoller datos de calidade, accesibles e oportunos. 

Axenda 2030 en Galicia

Hoxe en día, un terzo do tempo de aplicación dos ODS xa pasou. Cales foron os logros durante estos cinco anos de Axenda 2030 en Galicia?

Para descubrilo, estamos realizando unha reportaxe durante o mes de marzo 2021, para falar en primeira man coas persoas que traballan coa Axenda 2030 cada día.

Que institucións públicas traballan coa Axenda 2030? Que se está facendo a nivel municipal? Que empresas están contribuíndo aos ODS? Cales foron os logros acadados nestos 5 anos de Axenda 2030? Pronto compartiremos as respostas!

ODS 1: FIN DA POBREZA

Ante unha situación de pobreza económica, a nosa sostibilidade persoal verase directamente condicionada. Porén, a pobreza non é únicamente a falta de ingresos. Inclúe tamén a fame e a malnutrición, o acceso limitado á educación e a servizos básicos, a discriminación e a exclusión social.

O Informe do PNUD do ano 2000 recoñece a pobreza como causa e consecuencia da vulneración dos dereitos humanos. Sen dereitos humanos non é posible falar de desenvolvemento humano sostible, e polo tanto, é importante destacar a súa presenza na Axenda 2030 e en cada un dos seus obxectivos.  Se queres coñecer máis datos e cifras sobre o contexto de este ODS, podes facelo nesta ligazón.

Para abordar o ODS 1 “FIN DA POBREZA”, suscítase que cada país adopte medidas para asegurar que as persoas en situación de pobreza e maior vulnerabilidade poidan participar, contribuír e beneficiarse do seu propio desenvolvemento, partindo da realidade nacional. Estas medidas están recollidas na resolución oficial da Axenda 2030: “Transformar o noso mundo: a Axenda 2030 para o Desenvolvemento Sostible”.

Porén, a continuación mostramos un resumo de 7 metas propostas para este ODS.

ODS 2: FAME CERO

A alimentación é un dereito humano recoñecido na  Declaración Universal dos Dereitos Humanos. Supón o dereito a ter “acceso, individual ou colectivamente, de xeito regular e permanente, a unha alimentación cuantitativa e cualitativamente adecuada e suficiente, así como os medios necesarios para producila, de forma que corresponda coas tradicións culturais de cada poboación e que garanta unha vida física e psíquica satisfactoria e digna”.

Porén, o solo, os ríos, os océanos, os bosques e a biodiversidade planetaria están sendo degradados. O cambio climático está poñendo maior presión sobre os recursos, aumentando os riscos asociados a desastres. Moitos agricultores xa non poden traballar nas súas terras por mor de adversidades climáticas.  Os datos e cifras da ONU sobre esta situación son alarmantes. 

Ante este contexto, necesitamos unha profunda reforma do sistema agrario e alimentario mundial para asegurar a nutrición de calidade para o total da poboación planetaria actual e en especial, aos dous mil millóns de persoas adicionais que se prevé que vivirán no ano 2050. Para poñer fin ao fame no mundo en 2030 será necesario investir nas zonas rurais e nas zonas urbanas, así como en protección social, para asegurar que as persoas en situación de pobreza teñan acceso ao alimento e poidan mellorar os seus medios de vida.

Dende SomosTerra apostamos por construir este camiño a través da Agroecoloxía.

A agroecoloxía, segundo a Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura (FAO), defínese como o conxunto de prácticas que estudan como os diferentes compoñentes dos agrosistemas interactúan entre si e integra prácticas e sistemas agrícolas sostibles que optimicen e estabilicen a produción.

Ademais, consiste nun movemento social que persegue os papeis multifuncionais para a agricultura, tendo en conta a xustiza social, a identidade cultural e a viabilidade económica en zonas rurais. A agroecoloxía, polo tanto, xoga un papel clave no camiño de alcanzar as metas propostas do “ODS 2 Fame cero”. Para coñecer mellor este concepto, recomendamos Revista Agroecoloxía.

ODS 3: SAÚDE E BENESTAR

No contexto actual de crisis sanitaria mundial, o ODS 3 xoga un papel protagonista. Antes da pandemia, conseguíronse grandes avances na mellora da saúde de millóns de persoas. En concreto, estes grandes avances alcanzáronse ao aumentar a esperanza de vida e reducir algunhas das causas de morte comúns asociadas coa mortalidade infantil e materna. Con todo, necesítanse máis esforzos para erradicar por completo unha gran variedade de enfermidades e abordar un gran número de problemas de saúde, tanto constantes como emerxentes. 

A Organización Mundial da Saúde (OMS) estivo liderando o esforzo mundial para facer fronte á COVID-19. O Plan estratéxico de preparación e resposta, elaborado pola OMS e asociados, destaca as medidas de saúde pública que deberían adoptar os países para prepararse e responder á COVID-19. A actualización da estratexia de abril de 2020 proporciona unha guía adicional para a resposta de saúde pública á Covid-19 a nivel nacional e  subnacional, e subliña o apoio coordinado que se necesita da comunidade internacional para estar á altura do desafío que supón a COVID-19.

No parágrafo 1 do Artigo 25 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos, afírmase que “toda persoa ten dereito a un nivel de vida adecuado que lle asegure, así como a súa familia, a saúde, e en especial a alimentación, o vestido, a vivenda, a asistencia médica e os servizos sociais necesarios”.

A Axenda 2030 considera a saúde como esencial para conseguir un desenvolvemento humano sostible e manifesta que a saúde é un obxectivo imprescindible para alcanzar os demais ODS, así como para poder desfrutar en plenitude dos dereitos humanos. 

Ante os alarmantes datos e cifras da ONU, mais a actual crise sociosanitaria, aínda queda moito camiño por diante para lograr as metas do ODS 3. A continuación compartimos o resumo das 13 metas propostas:

ODS 4: EDUCACIÓN DE CALIDADE

A educación é o principal medio para que os adultos e menores en situación de vulnerabilidade, saian da pobreza e participen plenamente nas súas comunidades. O dereito á educación permite ao ser humano adquirir coñecementos, destrezas e habilidades para desenvolverse tanto a nivel individual como dentro da sociedade.

Na actualidade, segundo os datos e as cifras da ONU, máis de 265 millóns de nenos e nenas non están escolarizados. O 50% dos nenos no escolarizados viven en lugares de conflitos. Máis de 617 millóns de xoves non teñen un nivel mínimo de alfabetización. Na última década, producíronse importantes avances con relación á mellora do acceso á educación a todos os niveis e tamén aumentou a taxa de escolarización, sobre todo, no caso das mulleres e as nenas. Tamén se mellorou en gran medida o nivel mínimo de alfabetización. 

Porén, coa situación de pandemia e os consecuentes confinamentos, segunda a estimación do PNUD, o 60% de nenas e nenos en idade de escolarización non teñen acceso a internet, e polo tanto, non teñen acceso á educación que estaban a recibir. Esta brecha dixital leva a porcentaxe de desescolarización global a niveles descoñecidos desde a década de 1980.

A continuación presentamos as metas resumidas do ODS 4: